Verbonden waar het kan, ontkoppeld waar het moet

Die verbondenheid met het internet heeft veel voordelen. Je kunt opeens op afstand bij je systemen en dus altijd en overal zien of alles wel naar behoren werkt. Heeft een apparaat een storing, dan zie je dat meteen en kun je direct actie ondernemen.

Bovendien kun je oplossingen via netwerken met elkaar verbinden. Dat stelt je in staat om te automatiseren, waardoor je weer minder mensen nodig hebt voor hetzelfde werk. Met de komst van AI is die mogelijkheid alleen maar groter geworden.

Maar in de loop der tijd hebben we ook de nadelen van deze strategie ondervonden, vertelt Van den Berg. Als voorbeeld noemt ze lock-in-effecten. “We doen de hele tijd alles maar met Microsoft-platformen. Dat brengt ook kosten met zich mee. En toen kwamen de geopolitieke kwetsbaarheden van de afgelopen jaren.”

Bovendien zorgt die verbondenheid met het internet ervoor dat het aanvalsoppervlak groeit. Al die verbonden systemen moet je monitoren, patchen en beveiligen. Dat kost tijd en geld. “In de top van een aantal grote Nederlandse bedrijven ontstonden vragen: kan het nog wel uit om alles gedigitaliseerd te hebben? Alle kosten die je maakt om al die aan het internet verbonden dingen te beveiligen, wegen niet meer op tegen de voordelen”, legt Van den Berg uit.

Daar komt bij dat we misschien wat weinig bedachtzaam zijn geweest in wat we allemaal met elkaar verbinden, stelt Van den Berg. Ze wijst op een hack bij de politie in 2024, waarbij hackers de werkgerelateerde contactgegevens van alle politiemedewerkers buitmaakten. “Alle agenten in Nederland hadden de contactgegevens van alle andere agenten in Nederland in hun adresboek staan. Is dat verstandig? Je kunt toch bedenken dat niet álle agenten ál die adressen nodig hebben?”

Zo ontstond op sommige plekken een nieuwe strategie, die Van den Berg ‘glocal’ noemt. “We kunnen misschien beter terug naar het principe van eilanden, waar je alles lokaal draait, maar met globale verbindingen waar dat kan of waar je dat graag wil”, zegt Van den Berg.

Iedere organisatie vormt dan een eilandje met zijn eigen hard- en software. Binnen zo’n eiland zijn de systemen wel met elkaar verbonden, maar in principe niet met het internet. De eilanden zijn vervolgens alleen onderling verbonden, op plekken waar dat moet of waar dat gewenst is. Of, eenvoudiger samengevat: “Verbonden waar het kan, ontkoppeld waar het moet.”

Van den Berg pleit daarnaast voor een diversiteit aan oplossingen. “We zijn geneigd om alles in platformen te doen, want dat is handig. Maar dan heb je ook een heel groot single point of failure. Je kunt ook voor standalone apps kiezen die specifieke dingen voor je doen. Dan heb je meerdere points of failure, maar als er dan wat gebeurt, gaat het maar een klein beetje fout.” In zo’n geval ligt er immers maar één oplossing voor één doeleinde uit, in plaats van het complete Microsoft-platform dat je voor je organisatie gebruikt. “Dat is vervelend, maar het raakt veel minder mensen en diensten.”

Fragmentatie is dus mogelijk een vorm van robuustheid, denkt Van den Berg. “Als niet alles met alles verbonden is, heb je minder een cascade-effect.” Dat levert wel een paradox op. Individuele partijen krijgen meer regie over hun eigen architectuur, maar er is minder centrale controle. En efficiënt is het ook niet altijd.

Van den Berg benadrukt dat dit nog niet echt een trend is. “Maar ik heb met diverse mensen gesproken die hierover nadenken. En ik vind het een fantastische gedachte om te zien of de wereld soevereiner kan worden door dingen te ontkoppelen.”

Daar staat ze niet alleen in. Tijdens de Dag vd Digitalisering wordt ook een panel gehost met verschillende Tweede Kamerleden, die hier ook wel wat in zien, zo vertellen ze. “We missen pluriformiteit in de bedrijven die er nu zijn en bepaalde diensten aanbieden. Dat maakt ons kwetsbaar. Als er nu iets misgaat, dan hebben we echt een megagroot probleem. Als je meer pluriformiteit hebt in de aanbieders op plekken waar je kwetsbare data opslaat, dan denk ik dat het een stuk veiliger is”, zegt bijvoorbeeld Sara El Boujdaini van D66.

In de praktijk komt het idee van eilandjes ook al wel voor, voegt Daniel van den Berg van JA21 toe. “In de provincie Noord-Holland gebeurt dat al met het beheer van bruggen. En Defensie heeft hier ook voorbeelden van. Als iets niet aan het internet hoeft, hang het er dan dus vooral ook niet aan”, zegt hij. Toch ziet hij nog wel ruimte voor verbetering. “De segmentatie vanuit de overheid kan beter. Er is namelijk geen eenduidige classificatie van data, waardoor je als overheid niet goed weet wat je in een eigen soeverein datacenter moet opslaan en wat in een Amerikaanse cloud mag.”

Zo’n eigen datacenter is wel kostbaar. Data in een Amerikaanse cloud zetten kost vaak veel minder geld. Daarmee rijst de vraag: wat is de prijs van digitale autonomie? “Als het goedkoper is, dan betaal je wel met iets anders. Met de vrijheid om te handelen zoals je wilt, of met afhankelijkheden”, stelt Queeny Rajkowski van de VVD. “Als dingen duurder worden, maar we wel meer vrijheid krijgen, dan vind ik dat een goed idee.”

Jantien Swinkels van het CDA sluit zich daarbij aan. “Het is belangrijk dat we onafhankelijk opereren.”